Onderzoeksgroep

'Het meest onzichtbare deel van mijn werk is tegelijkertijd het meest intensieve deel' 

Sinds 2018 ben ik initiatiefnemer en begeleider van een langlopend ervaringsonderzoek met een narratieve en systemische benadering. Centraal staat het opgroeien in onveiligheid binnen het eigen gezin en familiesysteem: hoe mensen dit hebben beleefd, hoe deze ervaringen doorwerken in hun latere leven en wat zij als helpend ervaren bij herstel.

Persoonlijke verhalen en ervaringskennis vormen het vertrekpunt

We onderzoeken de onderstroom van onveiligheid: de sfeer, de stiltes, de onderlinge verhoudingen en de ruimte die een kind krijgt om zichzelf te zijn. Daarbij is aandacht voor emotionele verwaarlozing, psychisch geweld, parentificatie, dwingende controle, intieme terreur, emotioneel onvolwassen gezinssystemen en seksueel kindermisbruik. Ook onderzoeken we hoe patronen en onverwerkte ervaringen van eerdere generaties binnen een familie kunnen doorwerken.

Onveiligheid achter een verzorgde buitenkant
Dit onderzoek richt zich specifiek op volwassenen die opgroeiden in maatschappelijk welgestelde gezinnen. Binnen hun verhalen wordt zichtbaar hoe een verzorgde buitenkant en onveiligheid binnenshuis naast elkaar kunnen bestaan.

Opleiding, sociale status, taalvaardigheid en maatschappelijke positie kunnen bijdragen aan het vertrouwen dat de omgeving in een gezin heeft. Daardoor kunnen signalen van een kind moeilijker herkenbaar zijn, terwijl het binnen datzelfde gezin onvoldoende wordt gezien en beschermd.

De verhalen laten zien hoe afhankelijkheid, loyaliteit en zwijgen met elkaar verweven kunnen raken. Binnen deze onderzoeksgroep komt seksueel kindermisbruik naar voren in samenhang met bredere patronen van onveiligheid. Emotionele afwezigheid, verwaarlozing, normalisering van grensoverschrijding, dwingende controle, gemaskeerde macht, vermijding en ontkenning spelen daarin een rol.

Deze bevindingen hebben betrekking op de ervaringen binnen deze specifieke onderzoeksgroep. Ze bieden inzicht in gezinsdynamieken die achter een maatschappelijk vertrouwde buitenkant verborgen kunnen blijven.

Van jaaronderzoek naar een vaste onderzoeksgroep
Wat begon als een ervaringsgericht jaaronderzoek voor mijn boek Het bevuilde nest, groeide uit tot een vaste onderzoeksgroep van tweehonderd volwassenen uit Nederland en Vlaanderen.

De deelnemers zijn tussen de 28 en 94 jaar oud en verdeeld over verschillende leeftijdsgroepen. Die spreiding biedt ruimte om ervaringen uit verschillende generaties naast elkaar te leggen en terugkerende patronen, verschillen en maatschappelijke veranderingen te verkennen.

De meeste deelnemers ken ik vanuit mijn eerdere werk in de individuele psychotraumatherapie en groepstherapie. Vanuit die bestaande vertrouwensbasis ontstond ruimte om persoonlijke ervaringen met openhartigheid en zorgvuldigheid te delen.

Afgestemde nabijheid en langdurige betrokkenheid zijn wezenlijk voor deze werkwijze. Luisteren, terugkomen op wat eerder werd verteld en samen stilstaan bij wat woorden krijgt, helpen om de gelaagdheid van ervaringen te onderzoeken.

Verhalen, betekenis en samenhang
De narratieve benadering houdt in dat persoonlijke verhalen centraal staan. We hebben aandacht voor wat mensen hebben meegemaakt én voor de betekenis die zij daaraan geven. Ook tegenstrijdige gevoelens, aarzelingen en stiltes hebben een plaats.

Het systemische perspectief brengt de relaties en omstandigheden rond het kind in beeld. Welke plek kreeg het binnen het gezin? Wie bood bescherming? Hoe werd omgegaan met grenzen, spanning en verdriet? Wat werd uitgesproken en wat bleef voelbaar zonder woorden?

Zo ontstaat inzicht in de dagelijkse werkelijkheid van een kind dat opgroeit in onveiligheid. De verhalen laten zien hoe geheimhouding, loyaliteit en vermijding het zoeken naar steun kunnen bemoeilijken, en hoe patronen tussen generaties kunnen doorwerken.

Vroegsignalering en preventie
Binnen de onderzoeksvragen is aandacht voor wegkijken en vermijden, voor zwijgende omstanders binnen en buiten het gezin en voor de subtiele signalen die een kind buitenshuis kan afgeven.

Daarnaast onderzoek ik hoe professionals deze onderstroom waarnemen en begrijpen. In hun reacties komt naar voren dat sfeer, relationele spanning en moeilijk te verwoorden signalen soms lastig te herkennen en te duiden zijn.

Het doel is bij te dragen aan een zorgvuldiger blik op het kind en zijn leefomgeving. Signalen krijgen betekenis in hun samenhang en vragen om deskundige opvolging. Het leren waarnemen, luisteren en handelen is van grote betekenis voor vroegsignalering en preventie.

Aandacht voor herstel
Naast de gevolgen van onveilig opgroeien onderzoeken we ervaringen van herstel. Wat hebben deelnemers als helpend en helend ervaren? Wat betekende een betrouwbare ander of een warme getuige? Welke ervaringen hielpen om grenzen te voelen, vertrouwen op te bouwen en zich vrijer tot de eigen geschiedenis te verhouden?

Daarbij is ruimte voor uiteenlopende levenslopen. Wat voor de één steunend was, kan voor een ander anders hebben gevoeld. Juist die verschillen helpen om beter te begrijpen wat afgestemde ondersteuning vraagt.

Verbondenheid en gezamenlijke betrokkenheid
De deelnemers komen in kleinere groepen samen en ontmoeten elkaar meerdere malen per jaar met de gehele onderzoeksgroep. Vanuit verschillende plaatsen in Nederland en Vlaanderen ontstond een carpoolnetwerk, waardoor deelname ook over grotere afstanden mogelijk bleef.

In de loop van de jaren groeide een sterke verbondenheid. Sommige deelnemers omschrijven de groep als een gekozen familie: een plek waar vertrouwen, herkenning en onderlinge betrokkenheid kunnen ontstaan.

Hun gezamenlijke drijfveer is om persoonlijke ervaringen opbouwend in te zetten voor anderen. De inzichten uit het onderzoek vinden hun weg naar mijn boeken Het bevuilde nest en Honderd stemmen, en naar onderwijs, lezingen en bijeenkomsten.

De deelnemers verwoorden hun betrokkenheid als volgt:

‘Wat ons heeft aangezet om intensief mee te werken, is het verlangen om onze persoonlijke ervaringen opbouwend in te zetten en daarmee het eigenbelang te overstijgen. We willen de bevindingen uit het langlopende onderzoek terug laten vloeien naar de samenleving: naar de plaatsen waar signalen van opgroeien in onveiligheid nog te weinig worden herkend en opgepakt. Voor de kinderen van nu en van de toekomst.
Het doorleven en beantwoorden van de onderzoeksvragen zien wij als een handreiking aan professionals, lotgenoten en naasten. Aan alle mensen die nog leven of overleven in de schaduw van het verleden. Het kan werkelijk anders.’

Dit verlangen sluit aan bij mijn missie: bijdragen aan herkenning en erkenning van de late gevolgen, en aan het eerder zien en beschermen van kinderen die vandaag in onveiligheid opgroeien. Wat we eerder leren zien, kunnen we ook eerder beschermen.

Wil je de missie en het onderzoekswerk ondersteunen?

Dat kan op verschillende manieren:

bestel Het bevuilde nest of Honderd stemmen en geef of leen het boek na het lezen gericht door; nodig mij uit voor een poëzievoordracht of een lezing tijdens een congres, symposium of andere bijeenkomst; neem deel aan een lezing of samenkomst; volg mijn werk via sociale media en help de missie verder te verspreiden door een bericht te delen.
De ervaringsgerichte onderzoeksresultaten zijn opgenomen in Het bevuilde nest en Honderd stemmen. Zo vloeit de kennis van de onderzoeksgroep terug naar de samenleving en kan zij bijdragen aan herkenning, vroegsignalering en preventie.

'Laten we zien voorbij het kijken, juíst waar het ongemakkelijk wordt'